Sáng 15/6, tại Di tích quốc gia đặc biệt Nhà đày Buôn Ma Thuột, phường Buôn Ma Thuột, tỉnh Đắk Lắk tổ chức Lễ dâng hương kỷ niệm 130 năm Ngày sinh đồng chí Hồ Tùng Mậu (15/6/1896 – 15/6/2026). Dự lễ có các đồng chí: Lương Nguyễn Minh Triết - Ủy viên Trung ương Đảng, Bí thư Tỉnh ủy, Trưởng Đoàn đại biểu Quốc hội tỉnh; Cao Thị Hòa An - Ủy viên Trung ương Đảng, Phó Bí thư Thường trực Tỉnh ủy, Chủ tịch HĐND tỉnh; Đỗ Hữu Huy - Ủy viên dự khuyết Trung ương Đảng, Phó Bí thư Tỉnh ủy, Chủ tịch UBND tỉnh; Huỳnh Thị Chiến Hòa – Phó Bí thư Tỉnh ủy; các đồng chí Ủy viên Ban Thường vụ Tỉnh ủy, lãnh đạo HĐND, UBND, Ủy ban MTTQ Việt Nam tỉnh, Đoàn đại biểu Quốc hội tỉnh; đại diện lãnh đạo các cơ quan tham mưu, giúp việc Tỉnh ủy, các sở, ban, ngành; tập thể lãnh đạo cùng đông đảo đoàn viên thanh niên Sở Văn hóa, Thể thao và Du lịch.

Các đại biểu dự Lễ dâng hương kỷ niệm 130 năm Ngày sinh đồng chí Hồ Tùng Mậu

Tại buổi lễ, các đại biểu đã thành kính dâng hoa, dâng hương, bày tỏ lòng tri ân sâu sắc đối với cuộc đời, sự nghiệp cách mạng của đồng chí Hồ Tùng Mậu.

Đồng chí Hồ Tùng Mậu là một trong những nhà lãnh đạo tiền bối tiêu biểu của Đảng và cách mạng Việt Nam, người chiến sĩ cộng sản kiên trung đã dành trọn cuộc đời cho sự nghiệp đấu tranh giải phóng dân tộc và xây dựng đất nước. Đồng chí tên khai sinh là Hồ Bá Cự, sinh ngày 15/6/1896 tại làng Quỳnh Đôi, huyện Quỳnh Lưu, tỉnh Nghệ An (nay là xã Quỳnh Anh, tỉnh Nghệ An), quê hương giàu truyền thống văn hóa, yêu nước và cách mạng. Ông nội của đồng chí là Phó bảng Hồ Bá Ôn, làm quan đến chức Án sát tỉnh Nam Định và đã anh dũng hy sinh khi trực tiếp chỉ huy giữ thành chống thực dân Pháp xâm lược vào năm 1883; thân phụ là Cử nhân Hồ Bá Kiện, từ khước chốn quan trường để tham gia phong trào Văn thân, bị thực dân Pháp bắt giam và bắn chết khi lãnh đạo cuộc khởi nghĩa phá ngục tại Nhà tù Lao Bảo.

Các đồng chí Thường trực Tỉnh ủy thắp hương

Lớn lên trong hoàn cảnh đất nước bị thực dân Pháp đô hộ, chứng kiến sự hy sinh oanh liệt của các thế hệ đi trước, đồng chí Hồ Tùng Mậu sớm nung nấu ý chí cứu nước. Tháng 4/1920, đồng chí cùng một số đồng chí quê nhà quyết định ra nước ngoài hoạt động cách mạng. Đến năm 1923, tại Trung Quốc, đồng chí tham gia thành lập Tâm Tâm xã – một tổ chức có xu hướng cách mạng tiến bộ nhằm đấu tranh giải phóng dân tộc.

Bước ngoặt lớn trong cuộc đời đồng chí diễn ra vào tháng 11/1924, khi Lãnh tụ Nguyễn Ái Quốc tới Quảng Châu và trực tiếp đào tạo, kết nạp một số thành viên tích cực của Tâm Tâm xã vào tổ chức Cộng sản Đoàn, làm hạt nhân thành lập Hội Việt Nam Cách mạng Thanh niên. Mùa Xuân năm 1930, khi Lãnh tụ Nguyễn Ái Quốc triệu tập Hội nghị thành lập Đảng Cộng sản Việt Nam, đồng chí Hồ Tùng Mậu vinh dự đảm nhận trọng trách làm người giúp việc và thư ký của Hội nghị, đóng góp công lao to lớn vào sự kiện lịch sử trọng đại này.

Bản lĩnh của người cộng sản Hồ Tùng Mậu không chỉ tỏa sáng trong các hoạt động sôi nổi ở nước ngoài mà còn được thử thách khắc nghiệt qua chặng đường hơn 14 năm bị giam cầm trong lao tù đế quốc. Tháng 6/1931, khi Lãnh tụ Nguyễn Ái Quốc bị cảnh sát Hồng Kông bắt giữ, chính đồng chí Hồ Tùng Mậu đã mưu trí liên hệ với Hội Quốc tế Cứu tế Đỏ và mời luật sư Loseby bào chữa cho Người. Hành động này khiến đồng chí bị nhà cầm quyền Hồng Kông bắt giam và trục xuất sau đó. Ngay khi vừa đặt chân đến Thượng Hải vào ngày 30/6/1931, đồng chí bị mật thám Pháp bắt giải về Việt Nam và kết án tù chung thân. Trải qua các địa ngục trần gian từ nhà tù Hỏa Lò, nhà lao Kon Tum đến Nhà đày Buôn Ma Thuột (từ năm 1933 đến năm 1941), đồng chí vẫn luôn giữ vững khí tiết kiên trung. Đồng chí trở thành trung tâm đoàn kết, lãnh đạo anh em tù chính trị giữ nghiêm kỷ luật, khôn khéo đấu tranh đòi cải thiện đời sống và biến nhà tù đế quốc thành trường học lý luận cách mạng.

Các đại biểu dành phút mặc niệm bày tỏ lòng tri ân sâu sắc đối với cuộc đời, sự nghiệp cách mạng của đồng chí Hồ Tùng Mậu.

Sau khi được trả tự do và thoát khỏi sự quản thúc, đồng chí Hồ Tùng Mậu lập tức bắt liên lạc với Đảng, tích cực tham gia chuẩn bị lực lượng cho Tổng khởi nghĩa giành chính quyền và đóng góp vào thắng lợi vĩ đại của Cách mạng Tháng Tám năm 1945. Bước vào cuộc kháng chiến trường kỳ chống thực dân Pháp xâm lược, tài năng lãnh đạo của đồng chí ngày càng được khẳng định trên nhiều lĩnh vực quan trọng. Năm 1946, đồng chí được giao phụ trách và kiêm Chính ủy Trường Quân chính ở Nhượng Bạn, Cẩm Xuyên, Hà Tĩnh, hoàn thành xuất sắc nhiệm vụ đào tạo hàng trăm cán bộ quân sự cho lực lượng Vệ quốc đoàn. Cuối năm 1946, đồng chí được Trung ương Đảng và Chủ tịch Hồ Chí Minh ủy nhiệm làm Chủ tịch Ủy ban Kháng chiến Hành chính Liên khu IV, đồng thời là Ủy viên Thường vụ Liên khu ủy. Trên cương vị này, đồng chí đã sâu sát thực tế, củng cố tổ chức bộ máy, kiện toàn lề lối làm việc và chỉ đạo quân dân chuẩn bị các điều kiện sẵn sàng chiến đấu.

Đặc biệt, ngày 18/12/1949, Chủ tịch Hồ Chí Minh ký sắc lệnh thành lập Ban Thanh tra Chính phủ và cử đồng chí Hồ Tùng Mậu giữ chức Tổng Thanh tra. Đảm nhiệm trọng trách này, đồng chí đã đặt những viên gạch đầu tiên xây dựng hệ thống lý luận của ngành Thanh tra Việt Nam. Với tinh thần tận tụy và công tâm, đồng chí trực tiếp chỉ đạo xử lý nghiêm minh nhiều vụ việc tiêu cực, tham ô lớn, điển hình như sai phạm về tín dụng sản xuất ở Liên khu III hay vụ án Trần Dụ Châu biển thủ công quỹ trong quân đội. Những đợt kiểm tra sâu sát, thấu tình đạt lý của đồng chí đã góp phần làm trong sạch bộ máy nhà nước, củng cố niềm tin vững chắc của Nhân dân đối với Đảng và Chính phủ. Bên cạnh đó, đầu năm 1950, đồng chí còn được phân công làm Hội trưởng đầu tiên của Hội Việt - Hoa hữu nghị, nêu cao tinh thần quốc tế vô sản trong sáng để thúc đẩy quan hệ hợp tác giữa hai nước. Đến tháng 2/1951, tại Đại hội đại biểu toàn quốc lần thứ II của Đảng, đồng chí vinh dự được bầu làm Ủy viên dự khuyết Ban Chấp hành Trung ương Đảng.

Đoàn viên thanh niên thắp hương 

Ngày 23/7/1951, trên đường vào Liên khu IV công tác, tại thị trấn Còng, tỉnh Thanh Hóa, đồng chí Hồ Tùng Mậu bị máy bay địch phát hiện, đuổi bắn và đã anh dũng hy sinh. Sự ra đi của đồng chí để lại niềm tiếc thương vô hạn cho toàn Đảng và toàn dân. Đích thân Chủ tịch Hồ Chí Minh đã làm Trưởng ban Lễ tang và đọc điếu văn tiễn biệt người học trò, người cộng sự thân thiết của mình. Với 55 tuổi đời và hơn 30 năm hoạt động cách mạng gian khổ, đồng chí đã hiến dâng trọn vẹn trí tuệ và cuộc sống cho sự nghiệp giải phóng dân tộc.

Ghi nhận những công lao và phẩm chất cao đẹp, Đảng và Nhà nước đã trân trọng trao tặng đồng chí Hồ Tùng Mậu Huân chương Sao vàng, Huân chương Hồ Chí Minh cùng nhiều phần thưởng cao quý khác.

Nhà đày Buôn Ma Thuột – nơi đồng chí Hồ Tùng Mậu từng bị giam cầm những năm 1933–1941 – nay được Nhà nước xếp hạng Di tích quốc gia đặc biệt, trở thành địa chỉ đỏ giáo dục truyền thống cách mạng cho các thế hệ hôm nay và mai sau. Lễ dâng hương tổ chức ngay tại địa danh lịch sử này mang ý nghĩa đặc biệt sâu sắc, nhắc nhở thế hệ trẻ về những hy sinh to lớn mà các bậc tiền bối đã trải qua để giành lại độc lập, tự do cho dân tộc.