Trong những năm gần đây, xu hướng phát triển du lịch gắn với bảo tồn tài nguyên thiên nhiên đang trở thành lựa chọn mang tính bền vững tại nhiều địa phương ven biển. Không chỉ giúp khai thác hiệu quả tiềm năng sẵn có, mô hình này còn tạo sinh kế ổn định cho người dân, đồng thời góp phần nâng cao nhận thức cộng đồng trong bảo vệ môi trường.

Tại thôn Nhơn Hội, xã Ô Loan, tỉnh Đắk Lắk, nơi có danh thắng cấp quốc gia Hòn Yến, cách làm này đang dần khẳng định hiệu quả trên thực tế. Từ một khu vực chủ yếu dựa vào khai thác thủy sản truyền thống, địa phương đã từng bước chuyển hướng sang phát triển du lịch gắn với bảo tồn hệ sinh thái biển, qua đó mở ra hướng đi phù hợp, hài hòa giữa phát triển kinh tế và gìn giữ tài nguyên thiên nhiên cho khu vực ven biển.

Cảnh quan thiên nhiên hoang sơ tại Hòn Yến – điểm đến hấp dẫn của du khách.

Chuyển hướng sinh kế từ khai thác sang du lịch cộng đồng

Trước đây, đời sống của người dân Nhơn Hội chủ yếu dựa vào chăn nuôi và khai thác thủy, hải sản. Tuy nhiên, việc phụ thuộc vào nguồn lợi tự nhiên khiến thu nhập không ổn định, trong khi môi trường biển có dấu hiệu suy giảm do tác động của rác thải nhựa và hoạt động khai thác thiếu kiểm soát. Đặc biệt, hệ sinh thái rạn san hô ven bờ, vốn được xem là “lá chắn” tự nhiên và là nơi sinh sống của nhiều loài sinh vật biển đã từng bị ảnh hưởng nghiêm trọng.

Trước thực trạng đó, chính quyền địa phương cùng các tổ chức quốc tế đã triển khai mô hình bảo tồn rạn san hô gắn với phát triển du lịch cộng đồng. Với sự hỗ trợ của Quỹ Môi trường Toàn cầu và Chương trình Phát triển Liên Hợp Quốc, nhiều giải pháp đồng bộ đã được thực hiện như nâng cao nhận thức cộng đồng, xây dựng quy chế bảo vệ rạn san hô, kiểm soát rác thải và phát triển sinh kế thay thế cho người dân.

Một trong những điểm nhấn của mô hình là việc thành lập và đưa vào hoạt động Hợp tác xã du lịch cộng đồng Hòn Yến. Từ những người ngư dân quen với nghề biển, các thành viên hợp tác xã đã từng bước chuyển mình, trở thành những người làm du lịch chuyên nghiệp. Họ trực tiếp tham gia vào các hoạt động đưa đón khách, giới thiệu cảnh quan, hướng dẫn trải nghiệm và chia sẻ những câu chuyện về đời sống làng biển.

Du khách tham quan, trải nghiệm hệ sinh thái ven bờ tại Hòn Yến.

Bảo tồn rạn san hô - nền tảng cho phát triển bền vững

Vào mùa cao điểm du lịch, đặc biệt từ tháng 4 hằng năm, Hòn Yến thu hút đông đảo du khách đến tham quan và trải nghiệm. Những chiếc thuyền thúng mộc mạc đưa du khách len lỏi qua các khu vực rạn san hô ven bờ, nơi có thể quan sát hệ sinh thái biển phong phú trong điều kiện thủy triều xuống thấp. Không chỉ là hoạt động tham quan đơn thuần, mỗi chuyến đi còn là hành trình tìm hiểu về giá trị của thiên nhiên và ý nghĩa của việc bảo tồn tài nguyên biển.

Điểm đáng ghi nhận là người dân địa phương không chỉ đóng vai trò cung cấp dịch vụ du lịch mà còn trực tiếp tham gia bảo vệ môi trường. Từ việc thu gom rác thải, tuyên truyền nâng cao ý thức cho du khách đến việc giám sát các hoạt động khai thác, cộng đồng đã trở thành lực lượng nòng cốt trong công tác bảo tồn. Nhờ đó, tình trạng ô nhiễm từng bước được cải thiện, hệ sinh thái rạn san hô dần phục hồi.

Đến nay, Hợp tác xã du lịch cộng đồng Hòn Yến đã xây dựng và vận hành 6 sản phẩm du lịch trải nghiệm gắn với hệ sinh thái và đời sống làng biển. Các sản phẩm này không chỉ tạo sự đa dạng cho hoạt động du lịch mà còn góp phần kéo dài thời gian lưu trú của du khách, tăng nguồn thu cho người dân. Thu nhập từ du lịch từng bước thay thế và bổ trợ cho nghề khai thác truyền thống, giúp đời sống người dân ổn định hơn.

Hệ sinh thái rạn san hô ven bờ tại Hòn Yến.

Đánh giá về hiệu quả của mô hình, PGS.TS Nguyễn Chu Hồi, Phó Chủ tịch Thường trực Hội Thủy sản Việt Nam cho rằng, việc kết hợp giữa bảo tồn rạn san hô và phát triển du lịch cộng đồng đã tạo ra “lợi ích kép”. Không chỉ góp phần phục hồi nguồn lợi thủy sản, mô hình còn giúp duy trì nghề cá truyền thống và mở ra hướng phát triển kinh tế mới cho người dân.

Trong khi đó, bà Nguyễn Thị Thu Huyền, Điều phối viên Quốc gia của Chương trình Phát triển Liên Hợp Quốc cho biết, trong thời gian tới, các chương trình hỗ trợ sẽ tiếp tục được triển khai nhằm nâng cao năng lực quản lý cho cộng đồng, phát triển thêm các sản phẩm du lịch đặc trưng, đồng thời tăng cường công tác quan trắc, theo dõi sự phát triển của hệ sinh thái rạn san hô.

Bên cạnh những kết quả đạt được, việc phát triển du lịch gắn với bảo tồn tại Hòn Yến cũng đặt ra yêu cầu về quản lý chặt chẽ nhằm đảm bảo tính bền vững lâu dài. Việc kiểm soát số lượng khách, quy định rõ các khu vực được phép tham quan, cũng như nâng cao chất lượng dịch vụ là những yếu tố cần được quan tâm trong thời gian tới.

Người dân địa phương đưa khách khám phá rạn san hô bằng thuyền thúng.

Có thể thấy, từ một khu vực từng đối mặt với nhiều áp lực về môi trường, Nhơn Hội đã từng bước chuyển mình, xây dựng thành công mô hình du lịch cộng đồng gắn với bảo tồn tài nguyên biển. Đây là minh chứng rõ nét cho hướng đi đúng đắn trong phát triển kinh tế gắn với bảo vệ môi trường.

Trong bối cảnh nhiều địa phương đang tìm kiếm giải pháp phát triển bền vững, mô hình tại Hòn Yến có thể xem là một kinh nghiệm thực tiễn đáng tham khảo. Việc hài hòa giữa khai thác và gìn giữ không chỉ giúp bảo vệ tài nguyên thiên nhiên mà còn tạo nền tảng vững chắc cho phát triển kinh tế - xã hội trong dài hạn, góp phần nâng cao chất lượng đời sống người dân ven biển.