Từ đăng ký phương tiện, theo dõi hành trình đến khai báo xuất - nhập cảng, ghi nhận sản lượng khai thác…, hoạt động của đội tàu cá tỉnh Đắk Lắk đang từng bước được quản lý trên môi trường số. Việc kết nối, đồng bộ nhiều nguồn dữ liệu không chỉ giúp giảm phụ thuộc vào hồ sơ giấy mà còn tạo thêm công cụ để cơ quan chức năng theo dõi, nhận diện nguy cơ và kiểm soát vi phạm IUU ngay trong quá trình tàu hoạt động.

Liên thông dữ liệu, quản lý xuyên suốt đội tàu

Lực lượng chức năng hướng dẫn, tuyên truyền các biện pháp chống khai thác IUU, kê khai trên các phần mềm quản lý tàu cá cho ngư dân phường Xuân Đài.

Trên thực tế, trước đây thông tin về một chuyến biển được lưu giữ qua nhiều loại hồ sơ như đăng ký tàu cá, thủ tục xuất - nhập bến, nhật ký khai thác và các giấy tờ liên quan. Khi cần kiểm tra, cán bộ phải tổng hợp thông tin từ nhiều nguồn, trong khi việc cập nhật chủ yếu dựa vào hồ sơ và thao tác thủ công.

Quá trình số hóa đang từng bước thay đổi cách thức quản lý này. Thay vì thông tin về một phương tiện được lưu giữ rời rạc ở từng khâu, dữ liệu về tàu cá, chủ tàu, hành trình và chuyến biển được cập nhật trên các hệ thống chuyên ngành, tạo thành chuỗi thông tin liên tục phục vụ công tác quản lý.

Trên Hệ thống cơ sở dữ liệu nghề cá quốc gia (VnFishbase), thông tin về từng phương tiện được cập nhật, quản lý tập trung. Hiện hơn 2.500 tàu cá có chiều dài từ 6 m trở lên của tỉnh đã được đăng ký trên hệ thống, đạt tỷ lệ 100%. Toàn bộ 691 tàu cá có chiều dài từ 15 m trở lên của tỉnh đã được lắp đặt thiết bị giám sát hành trình (VMS).

Dữ liệu tàu cá được đối soát, số hóa và định danh đồng bộ với dữ liệu Cơ sở dữ liệu dân cư (VNeID), giúp cơ quan quản lý có thể xác định tàu nào, chủ tàu nào, tình trạng đăng ký ra sao... Khi tàu hoạt động, thông tin về chuyến biển tiếp tục được cập nhật thông qua phần mềm eCDT; vị trí và hành trình của tàu được cung cấp qua VMS. Qua đó, dữ liệu về mỗi con tàu từng bước được xác lập thành một chuỗi liên tục, phục vụ theo dõi từ khi tàu xuất bến đến khi kết thúc chuyến biển.

Không chỉ tạo thuận lợi cho cơ quan quản lý, các ứng dụng số cũng hỗ trợ trực tiếp cho ngư dân trong quá trình khai thác. Theo ông Trần Văn Lại, thuyền trưởng một tàu cá ở phường Phú Yên, ông đã được cán bộ biên phòng hướng dẫn sử dụng phần mềm eCDT để thực hiện các thao tác khai báo xuất, nhập cảng và ghi chép sản lượng khai thác. “So với việc ghi chép bằng sổ giấy, tôi thấy khai báo trên phần mềm thuận tiện hơn rất nhiều, nhất là trong điều kiện làm việc thường xuyên tiếp xúc với nước biển, sổ sách, giấy tờ dễ bị ướt, rách”, ông Lại cho biết.

Theo ông Huỳnh Đình Tâm, chủ tàu cá ở phường Xuân Đài, việc theo dõi hành trình không chỉ giúp chủ tàu kết nối với bờ mà còn cảnh báo khi tàu tiến vào khu vực giáp ranh, qua đó hạn chế nguy cơ vi phạm.

Ngư dân kiểm tra thiết bị VMS trên tàu trước khi xuất bến.

Với cơ quan quản lý, ý nghĩa của chuyển đổi số trong quản lý đội tàu không chỉ nằm ở việc giảm giấy tờ hay rút ngắn thời gian thực hiện thủ tục. Quan trọng hơn, dữ liệu được cập nhật liên tục tạo điều kiện để các cơ quan chức năng truy xuất, đối chiếu và phân tích thông tin, qua đó chuyển dần từ cách kiểm tra theo từng khâu sang theo dõi xuyên suốt hoạt động của phương tiện.

Số hóa để cảnh báo sớm, kiểm soát từ xa

Theo Chi cục Thủy sản và Biển đảo, để quản lý đội tàu trên môi trường số, ngành thủy sản đang vận hành đồng bộ 3 hệ thống chính gồm VnFishbase, eCDT và VMS. Mỗi hệ thống đảm nhận một lớp dữ liệu nhưng có sự bổ trợ cho nhau trong quá trình quản lý.

Điểm đáng chú ý là dữ liệu số giúp thay đổi cách thức kiểm tra, kiểm soát. Thay vì chỉ xử lý thông tin sau khi tàu về cảng hoặc khi phát sinh vụ việc, cơ quan quản lý có thêm công cụ để theo dõi trong quá trình tàu hoạt động, nhận diện những dấu hiệu bất thường và chủ động đưa ra cảnh báo.

Theo Đại úy Nguyễn Minh Hoàng, Chính trị viên phó Đồn Biên phòng Tuy Hòa, khi hệ thống VMS phát hiện tàu có dấu hiệu đi vào khu vực giáp ranh hoặc vượt ranh giới cho phép, thông tin được cập nhật ngay trên hệ thống. Qua đó, lực lượng trực tại trạm sẽ liên lạc, nhắc nhở, cảnh báo, hạn chế tình trạng vi phạm trên biển.

Cùng với đó, khả năng kết nối dữ liệu cũng giúp cán bộ quản lý có thêm căn cứ đánh giá hoạt động của từng phương tiện để tập trung kiểm tra những trường hợp có nguy cơ cao.

Ông Đào Quang Minh, Chi cục trưởng Chi cục Thủy sản và Biển đảo tỉnh cho biết: Giá trị lớn nhất của số hóa không chỉ là thay đổi phương thức làm thủ tục, mà là tạo ra hệ thống dữ liệu phục vụ quản lý toàn diện hoạt động của từng tàu cá. Chỉ từ số đăng ký hoặc tên chủ tàu trên cơ sở dữ liệu nghề cá quốc gia, cơ quan chức năng có thể tra cứu các thông tin liên quan đến phương tiện, các chuyến biển, xuất - nhập bến, sản lượng khai thác... Các thông tin được cập nhật đầy đủ, cơ quan quản lý có thể xác định nhóm tàu có nguy cơ cao để chủ động thông báo, phối hợp kiểm tra, kiểm soát và ngăn chặn vi phạm ngay từ đầu, hạn chế vi phạm IUU và từng bước xây dựng nghề cá minh bạch, có trách nhiệm.

Ngư dân đưa tàu cá cập cảng sau chuyến khai thác, thực hiện khai báo và ghi nhận thông tin chuyến biển trên hệ thống quản lý.

Khi dữ liệu về phương tiện, hành trình, chuyến biển và sản lượng từng bước được số hóa, bức tranh hoạt động của đội tàu được hình thành đầy đủ hơn trên môi trường số. Đây cũng là cơ sở để cơ quan quản lý chuyển từ phương thức kiểm tra tại một thời điểm sang kiểm soát cả quá trình khai thác; đồng thời nâng cao trách nhiệm của ngư dân trong cập nhật thông tin và tuân thủ quy định.

Việc số hóa quản lý đội tàu vì thế không đơn thuần là đưa hồ sơ, thủ tục lên phần mềm, mà đang từng bước hình thành phương thức quản lý dựa trên dữ liệu. Khi thông tin được kết nối, cập nhật và đối chiếu xuyên suốt, công tác chống khai thác IUU có thêm một công cụ quan trọng để phát hiện sớm nguy cơ, kiểm soát từ đầu và hướng đến xây dựng nghề cá minh bạch, có trách nhiệm.