Trong bối cảnh thúc đẩy chuyển đổi số ngành nông nghiệp quốc gia, tỉnh Đắk Lắk đang khẳng định vai trò tiên phong trong việc ứng dụng chuyển đổi số và dữ liệu không gian để giải quyết các thách thức về biến đổi khí hậu, biến động thị trường và yêu cầu truy xuất nguồn gốc nghiêm ngặt từ thị trường quốc tế.

Ngành nông nghiệp dùng AI, viễn thám để đón đầu EUDR

 Tỉnh Đắk Lắk mới có tổng diện tích tự nhiên lên đến 18.096,40 km² (đứng thứ ba cả nước) và gần 839 nghìn ha tổng diện tích gieo trồng (trong đó có 827.032 ha đất sản xuất nông nghiệp). Thời gian qua, tỉnh Đắk Lắk đã triển khai nhiều ứng dụng công nghệ và dữ liệu không gian trên khắp các lĩnh vực nông nghiệp nhằm nâng cao hiệu quả công tác quản lý và định hướng phát triển cho từng lĩnh vực.

Cơ sở nuôi trồng thủy sản, hồ chứa thủy lợi toàn tỉnh được tích hợp GIS, quản lý hiệu quả nguồn nước

Thống kê của Sở Nông nghiệp và Môi trường Đắk Lắk,  đến nay toàn ngành đã hoàn chỉnh số hóa 321 mã số vùng trồng và 90.000 ha cà phê. Lắp đặt 04 trạm giám sát sâu, rầy hiện đại (tại Phú Hòa 2, Hòa Thịnh, Ea Bá, Bình Kiến) và sử dụng cảm biến iMetos với hệ thống "giấy ướt lá" để dự báo sâu bệnh chính xác, giúp nông dân phòng trừ chủ động.

Bên cạnh đó, tỉnh đã số hóa 42% diện tích cà phê với dữ liệu chi tiết, tích hợp GPS để định vị vùng sản xuất, kết nối với sản phẩm OCOP, hỗ trợ tuân thủ quy định EUDR (Quy định của EU về truy xuất nguồn gốc sản phẩm nông nghiệp).

Lĩnh vực chăn nuôi và thú y đã bắt đầu sử dụng Hệ thống VAHIS để quản lý dịch bệnh động vật theo thời gian thực và cảnh báo sớm. WebGIS Chăn nuôi theo dõi đàn vật nuôi trên toàn tỉnh, quản lý thông tin chi tiết từng cơ sở. Ứng dụng công nghệ RFID (gắn chip điện tử) để theo dõi từng cá thể vật nuôi và cảm biến sức khỏe để giám sát bò sữa, gia cầm liên tục.

04 trạm giám sát sâu, rầy tại Phú Hòa 2, Hòa Thịnh, Ea Bá, Bình Kiến với công nghệ hiện đại

Trong lĩnh vực quản lý đất đai, tỉnh Đắk Lắk là một trong 16 địa phương hoàn tất đồng bộ dữ liệu với hệ thống quốc gia. Tỉnh đã số hóa 1,84/2,58 triệu thửa đất (đạt 71,3%) và tích hợp bản đồ số hoàn chỉnh tại 102 xã/phường. Công nghệ viễn thám là công cụ chính để theo dõi diễn biến tài nguyên rừng. Dự án công nghệ cao ứng dụng UAV, vệ tinh và Trí tuệ nhân tạo (AI) để cảnh báo sớm, giúp phát hiện và xử lý kịp thời các vụ cháy rừng, mất rừng trái phép.

Chia sẻ tại Hội nghị tham vấn “Giải pháp ứng dụng dữ liệu không gian trong công tác quản lý Nông-lâm nghiệp khu vực Tây Nguyên”, ông Nguyễn Hắc Hiển – Chi cục trưởng Chi cục Trồng trọt và bảo vệ thực vật cho biết: Tại tỉnh Đắk Lắk, dữ liệu không gian kết hợp bản đồ số hóa và tọa độ chính xác sẽ tạo nên một hệ thống quản lý toàn diện. Từ bản đồ đất, rừng, đến ảnh vệ tinh – tất cả hợp thành định hình cho phương thức quản lý nông nghiệp thông minh. Công nghệ Viễn thám (RS) và Hệ thống thông tin Địa lý (GIS) là chìa khóa để chuyển đổi từ quản lý thủ công sang quản trị hiện đại, dựa trên dữ liệu và bằng chứng khoa học.

Thúc đẩy ứng dụng công nghệ, bản sao số nông – lâm – môi trường

Tham gia nghiên cứu về ứng dụng dữ liệu không gian trong lĩnh vực nông nghiệp, (do Chương trình Aus4Innovation từ Chính phủ Australia tài trợ ) PGS. TS. Nguyễn Thị Thanh Hương - Trường Đại học Tây Nguyên khẳng định: Công nghệ Viễn thám (RS) và Hệ thống thông tin Địa lý (GIS) là công cụ không thể thiếu để đối phó với thách thức biến đổi khí hậu và áp lực phát triển. Các ứng dụng đã và đang được các tỉnh triển khai bao gồm: Giám sát thời gian thực giúp theo dõi thay đổi rừng, thảm phủ và phân tích các điểm nóng mất rừng; Định lượng tài nguyên  giúp cơ quan quản lý ước tính trữ lượng, carbon/sinh khối rừng, và dự báo phân bố loài quý hiếm; Cảnh báo khí hậu đánh giá nhu cầu nước, dự báo nguy cơ khô hạn. Với nền tảng dữ liệu đã có, Đắk Lắk có tiềm năng lớn để xây dựng một hệ thống GIS thống nhất và trở thành trung tâm dữ liệu nông nghiệp Tây Nguyên.

Đắk Lắk đã triển khai ứng dụng cảnh báo cháy rừng bằng công nghệ cao (UAV), vệ tinh và trí tuệ nhân tạo để giám sát và bảo vệ tài nguyên rừng.

Chia sẻ kết quả thử nghiệm nghiên cứu thí điểm tại Tây Nguyên, với sự hợp tác của Đại học Cần Thơ và Tổ chức CSIRO, TS. Trương Xuân Việt (Đại học Cần Thơ) chia sẻ về lợi ích khi ứng dụng gói phần mềm mã nguồn mở miễn phí, giúp xử lý và phân tích khối lượng lớn dữ liệu vệ tinh (ODC) trở thành công cụ hữu hiệu, đặc biệt trong việc phân vùng cây cao su vào các mùa sinh trưởng khác nhau (mùa rụng lá và mùa thường xanh), giúp tiết kiệm thời gian và tối ưu hóa nguồn nhân lực so với phương pháp truyền thống. Tỉnh Đắk Lắk cần tham vấn những thành công bước đầu trong việc ứng dụng nền tảng ODC để áp dụng trong quá trình số hóa ngành nông nghiệp.

Cũng theo ông Nguyễn Hắc Hiển - Chi cục trưởng Chi cục Trồng trọt và bảo vệ thực thực vật: Năm 2026, tỉnh tập trung đề xuất giải pháp trọng tâm là xây dựng mô hình bản sao số nông – lâm – môi trường (Digital Twin). Mô hình này tích hợp đa nguồn dữ liệu để mô phỏng, dự báo và tối ưu hóa các quyết định quản lý trước khi triển khai thực tế.

Bên cạnh đó, tỉnh đã quan tâm đến việc thúc đẩy các giải pháp về công nghệ (AI, IoT, Blockchain) và xây dựng thể chế nhằm hiện thực hóa mục tiêu minh bạch hóa dữ liệu đất – rừng – vùng trồng, tạo niềm tin cho thị trường. Cảnh báo sớm thiên tai, sâu bệnh, giảm thiệt hại. Thúc đẩy Nông nghiệp xanh, tuần hoàn, phát thải thấp, bảo vệ môi trường bền vững.

Để hiện thực hóa nền nông nghiệp thông minh, bền vững và phát thải thấp, ngành đang định hướng giải pháp  ban hành Khung ktrúc Chính quyền số nông nghiệp vùng; Xây dựng Quy chế vận hành cơ sở dữ liệu không gian nông – lâm nghiệp dùng chung, kết nối với các hệ thống quốc gia; Hợp tác đào tạo chuyên sâu nhân lực GIS và viễn thám; ưu tiên vốn ODA, PPP và chương trình mục tiêu quốc gia cho các dự án chuyển đổi số, giải quyết các thách thức về chi phí xử lý và lưu trữ dữ liệu khổng lồ, thiếu hụt nhân lực chuyên môn GIS, viễn thám và nhu cầu đầu tư hạ tầng. Hướng đến mục tiêu Kinh tế số nông nghiệp đạt trên 15% GRDP Tây Nguyên đến năm 2030. - Ông Nguyễn Hắc Hiển chia sẻ.