Sau khi được Bộ Văn hóa, Thể thao và Du lịch chứng nhận "Tri thức trồng và chế biến cà phê Đắk Lắk" là Di sản văn hóa phi vật thể quốc gia. Hiện nay, tỉnh Đắk Lắk đang tiếp tục xây dựng lộ trình đưa Cà phê trở thành "di sản văn hóa nhân loại"  đồng thời hoàn thiện chuỗi giá trị đưa cà phê trở thành nguồn lực văn hoá – kinh tế sáng tạo đóng góp cho phát triển kinh tế-xã hội bền vững.

Xây dựng chiến lược "Kinh tế Cà phê văn hóa"

Tại Hội thảo khoa học Diễn đàn quốc tế “Chuỗi giá trị ngành công nghiệp cà phê toàn cầu – Phát triển toàn cầu, địa phương và bền vững”, câu chuyện về cà phê Việt Nam được nhìn nhận như một di sản văn hóa phi vật thể sống động, mang giá trị toàn cầu, góp phần vào phát triển bền vững. 

Du khách tham quan tìm hiểu quy trình chế biến cà phê tại  Bảo tàng thế giới cà phê

Theo các chuyên gia, tri thức trồng và chế biến cà phê Đắk Lắk không chỉ được trao truyền qua nhiều thế hệ như những hiểu biết và kỹ năng gắn với phong tục, đạo đức, ứng xử xã hội, mà còn được kết tinh trong những câu chuyện về hành trình trồng và chế biến cà phê - nơi giao thoa giữa truyền thống và văn hóa toàn cầu. Qua đó, hình thành ký ức và bản sắc chung cho cộng đồng, góp phần truyền đạt giá trị, chuẩn mực văn hóa, đồng thời thúc đẩy phát triển bền vững, tạo sinh kế và bảo đảm an sinh xã hội.

Chủ thể văn hóa của “Tri thức trồng và chế biến cà-phê” là những cá nhân, gia đình trồng và chế biến cà-phê được trao truyền qua các thế hệ trong gia đình, cộng đồng, bao gồm hầu hết những người dân tộc tại chỗ như Ê Đê, Mnông và cả những người nhập cư từ nơi khác đến đây sinh sống và trồng cà-phê từ những năm 50 của thế kỷ XX.

Du khách tham quan mô hình trồng và chế biến cà phê hữu cơ tại Trang Trại Rẫy Nhà Si, Xã Cư M’gar

Các thực hành tri thức về cà phê không chỉ gói gọn trong quy trình canh tác hay chế biến, mà còn hàm chứa những giá trị cốt lõi kết nối cộng đồng, tăng cường đối thoại, củng cố cấu trúc xã hội và nuôi dưỡng tinh thần gắn kết giữa các thế hệ, vùng miền. Vì thế, cà phê không chỉ là một sản phẩm nông nghiệp hay một thức uống phổ biến, mà còn là biểu tượng văn hóa, kết tinh của lao động, sáng tạo và tâm hồn con người Đắk Lắk nói riêng, Tây Nguyên nói chung.

Trong tiến trình giao lưu và hội nhập, tri thức bản địa về cà phê đã và đang hình thành một hệ giá trị văn hóa phong phú, nơi con người tìm thấy sự đồng cảm, ý thức cộng đồng và niềm tự hào bản sắc, đồng thời mở ra những không gian giao lưu, chia sẻ tri thức và cảm xúc giữa các nền văn hóa. Từ đó, cà phê trở thành chất xúc tác của đối thoại, sáng tạo và phát triển, góp phần xây dựng nền văn hóa xanh, bao trùm và bền vững, một hướng đi mới khẳng định vị thế Việt Nam trong việc gìn giữ, tôn vinh và quảng bá di sản văn hóa đương đại.

Doanh nghiệp Hàn Quốc tìm hiểu cà phê đặc sản Việt Nam tại sự kiện kết nối giao thương năm 2025

Phó Giáo sư, Tiến sĩ Lê Thị Ngọc Điệp đến từ Trường Đại học Khoa học xã hội và Nhân văn, Đại học Quốc gia Thành phố Hồ Chí Minh đánh giá: Đắk Lắk giữ vị trí trung tâm của ngành cà phê Việt Nam. Trong bối cảnh đó, việc gắn cà phê với “di sản” và “bản sắc địa phương” không chỉ là một lựa chọn văn hoá, mà còn là chiến lược nâng cấp giá trị trong chuỗi giá trị toàn cầu. Tuy nhiên, để hướng tới phát triển bền vững, cần thiết có một mô hình di sản hoá dựa vào cộng đồng, trong đó cư dân địa phương được trao quyền tham gia vào quá trình xác định, quản lý và hưởng lợi từ di sản. Đồng thời, cần duy trì sự cân bằng giữa tính trình diễn phục vụ du lịch và tính nguyên bản văn hoá nhằm bảo đảm rằng cà phê vừa là nguồn lực kinh tế, vừa tiếp tục là chất liệu văn hoá sống của Tây Nguyên.

Bàn về giá trị của cà phê trong chuỗi giá trị toàn cầu, TS. Nguyễn Thị Thu Trang đã nhận định “Tri thức trồng, chế biến Đắk Lắk” là một di sản sống động, đa tầng giá trị, kết tinh tri thức, kỹ năng, tập quán và nghi lễ của nhiều thế hệ cộng đồng Tây Nguyên, có tính kế thừa và khả năng thích ứng. Do đó, phát triển du lịch dựa trên nền tảng Di sản văn hóa cà phê cũng chính là cách cà phê tham gia vào quá trình phát triển bền vững, hướng đến một xã hội hài hòa, nhân văn, giàu bản sắc và sáng tạo.

Đắk Lắk - Điểm đến của "Tri thức và Trải nghiệm" cà phê

Giám đốc Sở Văn hóa, Thể thao và Du lịch tỉnh Đắk Lắk Trần Hồng Tiến cho biết: Hiện nay, Bộ Văn hóa, Thể thao và Du lịch đang trình Thủ tướng Chính phủ xem xét, cho phép tỉnh lập Hồ sơ khoa học di sản văn hóa phi vật thể “Tri thức trồng và chế biến cà phê Đắk Lắk” trình UNESCO ghi danh vào Danh sách Thực hành tốt bảo vệ di sản văn hóa phi vật thể của nhân loại. Đây là dấu mốc quan trọng thể hiện sự quan tâm của Đảng, Nhà nước và Chính phủ đối với việc bảo tồn và phát huy giá trị di sản văn hóa cà-phê Việt Nam, trong đó Đắk Lắk giữ vai trò trung tâm. Tỉnh Đắk Lắk đang phối hợp với các đơn vị hoàn thiện xây dựng Hồ sơ lấy ý kiến chuyên gia và ngành liên quan.

Dưới góc nhìn của cơ quan quản lý, ông Trần Hồng Tiến, Giám đốc Sở VHTT&DL cho rằng: Đắk Lắk – thủ phủ cà phê Việt Nam, vừa là vùng sản xuất cà phê lớn nhất cả nước, vừa lưu giữ hệ tri thức bản địa về trồng, chế biến và thưởng thức cà phê, hình thành nên “không gian văn hóa cà phê” giàu bản sắc, kết nối cộng đồng. Tri thức trồng và chế biến cà-phê không ngừng được kế thừa, sáng tạo và phát triển theo thời gian. Do đó, sự chuyển đổi từ “kinh tế cà phê hàng hoá” sang “kinh tế cà phê văn hoá” không chỉ gia tăng giá trị sản phẩm mà còn tạo ra mô hình phát triển bền vững, biến cà phê từ sản phẩm nông nghiệp thành nguồn lực văn hoá – kinh tế sáng tạo.

Trong bối cảnh mở rộng không gian phát triển, Sở VHTT&DL tập trung giải pháp, xây dựng điểm đến biểu tượng, phát huy vai trò của Bảo tàng Thế giới Cà phê – nơi được đánh giá là một trong những điểm đến tốt nhất tại Việt Nam. Cùng với đó, tỉnh phát triển các tour du lịch dựa trên nền tảng di sản văn hóa cà phê, hướng tới xã hội hài hòa, giàu bản sắc; sử dụng tri thức trồng và chế biến cà phê được nhận diện ở hầu khắp các xã, phường ở khu vực phía tây tỉnh Đắk Lắk tiếp tục nâng tầm Lễ hội Cà phê Buôn Ma Thuột thành sự kiện thu hút hàng triệu du khách quốc tế.

Dưới góc nhìn chuyên gia quốc tế hướng đến tiêu chuẩn toàn cầu, ông Jonathan Baker – Trưởng đại diện của Văn phòng UNESCO tại Việt Nam cho biết: “Việc nghiên cứu xây dựng hồ sơ “Tri thức trồng và chế biến cà phê Đắk Lắk” là di sản văn hóa phi vật thể là một sáng kiến có tầm nhìn và rất kịp thời, không chỉ là lợi thế của tỉnh, mà còn mở ra cơ hội để Việt Nam quảng bá giá trị văn hóa ra thế giới”.

Nhiều doanh nghiệp kinh doanh cà phê tỉnh Đắk Lắk đã xây dựng mô hình du lịch cà phê phục vụ du khách trong và ngoài nước

Với tiêu chí "Thực hành tốt", “Tri thức trồng và chế biến cà phê Đắk Lắk” có cơ hội lớn được UNESCO ghi danh, giúp tôn vinh tri thức bản địa, gia tăng giá trị thương hiệu cà phê Việt Nam, khẳng định đóng góp của Buôn Ma Thuột, Đắk Lắk trong bản đồ di sản văn hóa thế giới.